Witamina A

Witamina A to grupa związków chemicznych rozpuszczających się w tłuszczach, której najważniejszym związkiem jest Retinol (stąd też jej druga nazwa). Odkryta została w 1931 roku, natomiast zaraz po II wojnie światowej rozpoczęto jest przemysłową produkcję na skalę światową. Jej obecność staje się kluczowa w zachowaniu zdrowia wszelkich miękkich tkanek organizmu jak: skóra, paznokcie, oczy, błony śluzowe czy włosy. Witamina ta jest magazynowana w organizmie, więc nie ma konieczności codziennego jej uzupełniania. Skutki jej braku znane były już w starożytności i nazywane były kurzą ślepotą.

Struktura Retinolu

Struktura Retinolu - główna postać witaminy A, Źródło: Wikipedia

Funkcje witaminy A

  • regulacja wzrostu i funkcjonowania komórek tkanki nabłonkowej,
  • odpowiada za stan skóry, włosów i paznokci,
  • reguluje aktywność tkanki kostnej w tym zębów,
  • obniża poziom choresterolu we krwi i wspomaga funkcjonowanie układu krwionośnego,
  • udział w gospodarce hormonalnej (hamowanie wydzielania tyroksyny - tarczyca),
  • warunkuje rozwój komórek rozrodczych,
  • czynnik wzrostu (współdziała z hormonem wzrostu) - zwłaszcza u dzieci,
  • udział w odbieraniu bodźców wzrokowych.

Niedobór (hipowitaminoza) witaminy A

Najczęstszymi problemami związanymi z niedoborem witaminy A są:

  • problemy ze skórą i naskórkiem (kruche paznokcie, łuszczyca, rogowacenie dłoni i stóp, wysypki),
  • problemy z włosami (suche, łamliwe włosy, łysienie plackowate),
  • problemy ze wzrokiem (pogorszenie wzroku, kurza ślepota - ślepota zmierzchowa),
  • rogowacenie przewodu pokarmowego (brak apetytu, skłonności do biegunek),
  • porowatość kości oraz zanik miazgi zębowej i zębiny,
  • zahamowanie wzrostu u dzieci.

Z uwagi na spore zapasy witaminy A w wątrobie objawy niedoboru pojawiają się dopiero po kilku miesiącach od jej braku w spożywanym pokarmie.

Niedobór witaminy A

Niedobór witaminy A na świecie, Źródło: Wikipedia, Autor: Petaholmes

Przedawkowanie (hiperwitaminoza) witaminy A

W przypadku nadmiernego spożywania witamy przez dłuższy czas mogą wystąpić zatrucia przewlekłe. Na początku zbyt duża ilości witaminy A w organizmie objawia się:

  • drażliwością,
  • zmniejszonym apetytem,
  • swędzeniem,

Przy dłuższym utrzymywaniu się nadmiaru witaminy A mogą pojawić się objawy:

  • zmęczenie,
  • wypadanie włosów,
  • bóle stawów i bóle kostne,
  • zaburzenia w pracy wątroby i śledziony,
  • zmniejszone uwapnienie kości mogące skutkować osteoporozą,
  • w przypadku kobiet w ciąży hiperwitaminoza może skutkować wadami wrodzonymi u dzieci.

Istnieją przypadki śmiertelne spowodowane hiperwitaminozą A, spowodowane głównie spożyciem wątroby niektórych zwierząt. Głównie zwierzęta polarne mają wysokie stężenie tej witaminy - wątroba niedźwiedzia polarnego zawiera śmiertelną ilość witaminy A. W 100g znajduje się 1 800 000 [IU] - przekracza to ponad 300 razy dzienne zapotrzebowanie człowieka na tą witaminę.

Źródła witaminy A

Głównym źródłem witaminy A dla człowieka jest spożywanie wraz z pokarmem pochodzenia roślinnego prowitaminy A. Innymi ważnym źródłami są wątroby zwierząt (rzecz jasna poza polarnymi) oraz produkty mleczne. Dzienna dawka witaminy A to (wyrażona w różnych jednostkach): 1,5 [mg] - 1500 [µg] - 5000 [IU].

Tabela: Zawartość witaminy A w poszczególnych produktach (na 100g produktu) w [µg]:

Produkt[µg]
Tran18 000
Wątroba drobiowa9 700
Wątroba wołowa8 800
Marchew1 650
Natka pietruszki990
Masło800
Szpinak700
Dynia472
Jajko375
Sałata144
Pomidor123