Żelazo

Żelazo jest pierwiastkiem chemicznym, stanowiącym jeden z mikroelementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jest najważniejszym składnikiem czerwonego barwnika krwi - hemoglobiny. Zapotrzebowanie człowieka na żelazo zależy od wieku, płci czy stanu organizmu więc dzienna norma waha się w szerokich granicach.

Funkcje żelaza

Ten pierwiastek stanowiący składnik licznych enzymów i białek, które biorą udział w procesach metabolicznych organizmu. W ludzkim ustroju pełni wiele zasadniczych funkcji, do najważniejszych należą:

  • udział w wytwarzaniu hemoglobiny i niektórych enzymów,
  • niezbędne w procesach oddychania komórkowego,
  • wspomaga wątrobę i odporność organizmu,
  • bierze udział w syntezie DNA.

Skutki niedoboru żelaza

Zbyt mała ilość żelaza może być bardzo groźna dla zdrowia człowieka ponieważ stanowi ono istotny czynnik wytwarzania hemoglobiny. Niedobór żelaza może skutkować takimi objawami jak:

  • osłabienie, drażliwość, apatia, anemia,
  • utrudniona koncentracja, uczucie duszności, zawroty głowy,
  • bladość cery, wypadanie włosów,
  • przyspieszenie rytmu serca,
  • osłabienie odporności,
  • pogorszenie koordynacji ruchowej oraz wzrokowej.

Niedobory pojawiają się przede wszystkim w stanach zwiększonego zapotrzebowania, przy zaburzeniach wchłaniania lub zbyt dużym wydalaniu tego pierwiastka.W takich sytuacjach wprowadzana jest suplementacja preparatami żelaza. Stosuje się to przede wszystkim:

  • u osób, które przeszły zabiegi operacyjne z dużą utratą krwi,
  • u kobiet ciężarnych i karmiących,
  • u osób z krwawieniami z układu pokarmowego lub dróg rodnych,
  • u dzieci po konflikcie serologicznym,
  • u wcześniaków,
  • u osób z zaburzonym wchłanianiem żelaza.

Objawy nadmiaru żelaza

W większości sytuacji ludzki organizm bardzo dobrze radzi sobie z regulacją poziomu składników odżywczych, jednak zdarzają się przypadki, w których może dojść do schorzenia powiązanego z nadmiarem żelaza w organizmie nazwanego homochromatozą. Duża ilość soli żelaza (II) może być toksyczna, natomiast sole żelaza (III-VI) nie są szkodliwe, ponieważ się nie wchłaniają. W wyniku przedawkowania żelaza mogą pojawić się takie objawy jak:

  • zaparcia,
  • miażdżyca i choroby serca,
  • przyśpieszenie procesów starzenia się,
  • nowotwory (głównie rak odbytnicy).

Źródła żelaza

Dzienne zapotrzebowanie na żelazo:

  • dzieci (1 - 9 lata) - 10 [mg],
  • dziewczyny (10 - 18 lat) - od 16 do 17 [mg],
  • chłopcy (10 - 18 lat) - od 14 do 15 [mg],
  • kobiety - 18 [mg],
  • II połowa ciąży - 26 [mg] i kobiety karmiące - 20 [mg],
  • mężczyźni - 15 [mg].

Organizm jest w stanie przyswoić jedynie 10% żelaza, które jest dostarczane wraz z pożywieniem. Najlepiej przyswajalne żelazno (około 20%) znajdziemy w żółtkach jaj, wątrobie, płuckach, kaszankach. Trudniej przyswajalne (około 5%) jest żelazo z produktów roślinnych - fasola, brokuły, groch, szpinak, orzechy.